آنچه در کودتای ترکیه گذشت ، ترکیه وارد یکدهه بی ثباتی خواهد شد

خوب انقدر این کودتا غافلگیر کننده و از آن بدتر کوتاه بود که بسیاری را به تحلیلهای جور واجور کشاند .اما تحلیل این یادداشت ،

کلیه کشورهای خاورمیانه فاقد الگوی توسعه ای هستند و هنوز توده خاورمیانه راه مشخصی در برابر برتری غرب پیدا نکرده اند . تنها کشوری که به این در و اند ر میزند و از طریق آزمون و خطا جلو میرود کشور ایران است و نخبگان سیاسی آن از زمان عباس میرزا سعی میکنند فشار حاصله از توده مردمی را به داو امتحان بگذارند تا دوباره به قافله کشورهای تراز اول برگردند . نمونه بسیار است از اصلاحات امیر کبیر و اوردن مدرنیزم و سرمایه گذاری خارجی توسط ناصرالدینشاه ، انقلاب مشروطه و به حکومت رسیدن رضا شاه و تولد ناسیونالیسم تاریخ محور و عینا توسط مصر و کشورهای عربی و ترکیه ادامه پیدا کرد و حتی بازی با کارت حزب الله و فلسطین برای نفوذ در خاورمیانه عربی که توسط ترکیه و پاکستان و عربستان و قطر ادامه یافت . اما در ترکیه چه اتفاقی افتاد .برای رسیدن به مقطع کودتا باید یک فلش بک بزنیم به ایران عصر پهلوی دوم تا تصویر درستی از شب حادثه پیدا کنیم .
ایران در دهه چهل خورشیدی مسیر علمی اقتصاد و توسعه صنعتی را میپیمود تا در اوایل دهه پنجاه با افزایش بهای نفت شاه به هوس افتاد تا کار سه دهه را در یکدهه طی کند . ولی خودمان را گول نزنیم با آن عقبه اجتماعی و جمعیت کم امکان فشرده سازی این برنامه توسعه نبود .یعنی ظرفیت توسعه به این مقدار نبود با جمعیت سی و پنج میلیونی که تا دیروز در روستاها بودند اینگونه خروشان حرکت کنی همانطور که نادر شاه نمیتوانست در بازه کم فلات ایران را زیر یک پرچم بیاورد و فشار گسترده ای بر ارتش و زمینداران اورد و سر اخر همان سرداران شجاع او را از پای در اوردند . توسعه دهه پنجاه ایران برخلاف توسعه نادر که ارتش سالار بود ، توسعه صنعتی بود و تبلیغ شوروی انوقت هم مزید بر علت بود تا این ماشین پر سرعت بالاخره جایی ترمز بزند چون نیروی انسانی در میان مدت مستهلک میشود .همچنانکه بدنه فن سالار صنعتی ایران نمیتوانست آنهمه را یکجا جمع کند بطور اخص شراکت نصف سهام کارخانجات با کارگران که در هیج جای جهان سابقه نداشت و ندارد و عملا موجب نارضایتی ارباب صنایع شد و از سوی دیگر کارگران هم زیر ضرب اینهمه کار زده شده بودند برای روشن شدن تصویر به صنایع آورده شده در دهه پنجاه نگاه کنید . لوازم خانگی ، پتروشیمی، نساجی، چوب، ساختمانی، خودرو ،نظامی، پروژه های عظیم المپیک در کنار هل دادن توده مردم به زندگی به سبک غربی خوب فقط اینهمه تنوع صنعت فقط در آمریکا وجود دارد و حتی کشورهای اروپایی و شرق آسیا به جز چین نیز ناتوان از هندل کردن این گونه گونی هستند چه برسد به ایران سی و پنج میلیونی که عمدتا بی سواد بودند لذا هم شاه فرسوده شد هم توده و در یک توهم خواب بیدار به هفده شهریور رسید و غرب به ناچار برای جمع کردن ایران به خمینی پناه برد تا جوانان عاصی را کنترل کند که این کنترل عملا یکدهه به طول انجامید و هنوز شب تبدار ادامه دارد .البته این سرنوشت برای الگوی بسیار کوچکتر یعنی قطر نیز قطعا بی برو برگرد اتفاق میافتد .
اما ترکیه بعد از اصلاحات اقتصادی بولنت اجویت در دهه گذشته و رشد صنایع نساجی و راه دادن به اقتصاد لیبرالی ارام ارام به رشد اقتصادی قابل قبولی رسید و میوه انهمه جراحی خونین اقتصادی سکولارها را حزب عدالت با رشد اقتصادی چهارده درصدی چشید و در حالیکه دنیا در بحران اقتصادی غوطه ور بود کشورهایی که جراحی درستی مانند شیلی و برزیل و ترکیه دا شتند بدون کمترین اثری راه خود را میرفتند .

همزمان با بحران جنگ سی و سه روزه لبنان و اسراییل و قدرت نمایی سپاه، ترکیه به هوس افتاد تا الگوی ایران را در پیش بگیرد و با کارت فلسطین بازی کند و ماجرای کشتی امداد که توسط اسراییل اسقاط شد و آن عربده گوزی انهم جلوی شیمون پرز خونسرد در ملا عام . با گرم شدن تنور بهار عربی ترکیه علیرغم ژیو پلتیک منطقه ای ( کردستان )دست به خود کشی زد و در سوریه و عراق دست به مشابه سازی حزب الله زد . البته خط لوله گازی ایران عراق سوریه لبنان او را در معرض از دست دادن حق دلالی نفت و گاز گذاشت .
اما کودتا دیروز نتیجه طبیعی این الگو سازی متکی بر ارتش کلاسیک و فشار مداوم بر ارتش سوریه بود و همچنانکه آن تب 57 به هذیان رسید و مردم در ماه صور ریش دار دیدند . این ماشین کودتا هم به دیوار خورد برای مدعا رجوع میدم که همه تشکل های سیاسی و ژنرال های اسمی غافلگیر بودند . نیروی زمینی بدون حکم تیر با ادوات سنگین کف خیابان عملا مانند گالیور درسرزمین کوتوله ها بود . شبکه های اینترنت برای خودشان ول میگشتند .نیروی هوایی تکلیفش برای ساقط کردن هواپیمای اردوغان مشخص نبود صرفا یک ارتش کلاسیک فرسوده از جاه طلبی عثمانی گری در خاورمیانه عربی از مصر و عراق و سوریه و پازل لاینحل کردستان که همه در حال رنگ باختن به پارتنرها و رقیب است طاقت از کف داد . برای این پروژه بزرگ ترکیه میبایست یک ارتش مانند سپاه ( بزرگ و نامنظم و دارای استعداد تخریب )میداشت همچنانکه ایران باید برای پروژه اتمی مردمی با توقع هند و پاکستان یا یک اقتصاد در حد ژاپن میداشت . در پایان این خواب بیدار ی ارتش ترکیه به شکست خورد کیست که دماغ بریده ترکیه را نبیند که دارد سراسیمه به قطع دست و پا رو می اورد همچون ایران دهه 60 . ولی ماکت خوبی شد برای چپول های امریکایی تا در انتخابات پیش رو برای هیلاری یا منع فروش اسلحه مشابه سازی کنند .دنیا در دوراهی گلوبالیزاسیون یا ملی گرایی است و برنده اینده بشریت را تعیین میکند .یک دنیا پر از تداخل نژادی یا برگشت به ارزشهای نیمه اول قرن 20 . آیا سلیقه دنیا نیکی میناژ و هال بری را میپسندید یا اینگرید برگمن و کاترین هپبورن