بشاربن برد تخارستانی (4)- بشار و نهضت شعوبیه

facebook.com u202b۰ کلیک

بشار بن برد فعال نهضت شعوبيه به شمار می آمد . شعوبيه خردمندانی بودند که برتری نژاد اعراب را رد می کردند. شعوبیه نخست اهل تسویه نامیده می شدند از زمانی که این گروه شعوبیه نام گرفت مسائل مساوات عرب و عجم فراموش شد و ایشان معتقد بودند که : « عرب را نه همان هيچ مزيت بر ديگر اقوام نيست بلکه خود از هر مزيتی عاری است . هرگز نه دولتی داشته است نه قدرتی نه صعنت و هنری به جهان هديه کرده است . نه دانش و حکمتی . جز غارتگری و مردم کشی هنری نداشته است . . . قائلين ، به تفضيل عجم بر عرب بيشتر و نزديک به تمام از ايرانيان بودند و برای اثبات عقيده خود دلايلی چند اظهار می کردند .اساس فکر شان تحقير عرب بود و می گفتند هر قوم و ملتی اگر چه پست باشد بر عرب ترجيع دارد . اينان معمولأ يا اصلأ اسلام نياوردند و يا با قبول اسلام در ظاهر به مذهب اصلی خويش باقی بودند و يا اصولأ بسائقهء مليت ووطن پرستی و مخالفت با اعراب چيره و قاهر بر اين فکر بودند. » (1) بیشتر رهبران شعوبی را خردمندان خراسان زمين تشکيل می داد مانند ، خريمی شاعر سغدی و ابراهيم ممشاد متوکلی و اسماعيل بن يسار و بسيار ديگر. به قول دکتر زرين کوب در ميان شعوبی ها «بشار بن بُرد اشکارا عرب را می نکوهيد الاغانی می نويسد که : « بشار در شعوبيت تعصب داشت . . . و از عرب و انتساب به ايشان بيزاری می جست و می گفت : { من بندهء خدايم نه مولای اين عربکان. } و يا در شعری گفته : { تو امروز بندهء خدای ذوالجلالی ،اما بعضی ها هستند که بنده عربکانند.} (2) بشار بن بُرد اینگونه با احساسات میهنی بر اعراب موضع گرفت ، او دريافته بود که آنچه ایدئولوژی دین خدا و بنام دين برافراشته شده بود و در سایه برق شمشیر های کهنه اصول آن پایدار شده بود ، سختی بسیاری برای مردم پدید آورده و جهان به خاک و خون کشيده می شود ،بايد آشکار شود . 1/دکتر عبدالحسين زرين کوب ، دو قرن سکوت ، ص 338 و تاريخ ادبيات 2/الاغانی ـ ص 298