سه هنرمند در راه زندان

در بسیاری از فیلمها دیدهایم که گناهکار و یا بیگناه توسط پلیس و مقامات قضایی بازداشت میشوند و وقتی زمان بازجویی فرامیرسد، فرد بازداشت شده میگوید: «تا زمانی که وکیلام حاضر شود، سکوت میکنم.» این جمله در بسیاری از کشورهای دنیا، تنها در فیلمها به زبان نمیآید و واقعیت و حقی است که فرد بازداشت شده از آن بهرهمند است و به آن احترام گذاشته میشود، اما در ایران، چنین جملهای، کاربرد ندارد. چرا که آیین دادرسی در کشورمان، از سیستم تفتیشی برخوردار است این بدین معناست که از همان ابتدا حق دفاع و دادرسی عادلانه، سلب میشود. اما در سیستم دیگری که در بیشتر کشورهای دنیا پیاده و سیستم تدافعی نامیده میشود، فرد بازداشت شده از ابتدا حق سکوت دارد و میتواند هیچ صحبتی تا قبل از حضور وکیل نکند. مشکل سیتسم تفتیشی در ایران در آنجاست که از زمان بازداشت، متهم در ایزوله قرار میگیرد و از او شروع به تحقیق و بازجویی میشود؛ بدون اینکه حقی برای دفاع از خود داشته باشد. سیستم دادرسی در ایران، همان سیستمی است که سالها پیش در کشور فرانسه منسوخ و جای خود را به سیستم تدافعی داده است. در تعریف دادرسی عادلانه، اصول مختلفی گنجانده میشود. با نگاهی به روند پروندههای قضایی در ایران، این نوع از دادرسی به رویایی دست نیافتنی تبدیل شده که از سوی مسئولین، هیچ تلاشی برای اصلاح آن صورت نمیگیرد. خبرگزاری فارس در خردادماه سال 1392 در گزارشی به اصول هفتگانه دادرسی عادلانه اشاره کرده و در این گزارش، مصاحبهای با یک کارشناس حقوق انجام داده است. اصل برائت، اصل دادرسی توسط مقامی بیطرف، اصل علنی بودن دادرسی، اصل بهرهمندی از وکیل، اصل تفهیم اتهام به متهم، اصل محق بودن متهم به سکوت و اصل منع شکنجه، اصولی هستند که در این گزارش از آنها نام برده شده است. در بخشی از این گزارش آمده است: «دفاع از منافع جامعه نباید منجر به نادیده گرفتن حقوق متهمان شود و به این سبب، مقررات آیین دادرسی کیفری باید به گونهای تنظیم شود که علاوه بر رعایت حقوق جامعه، متهم را نیز در دفاع از خود یاری کند. در همین راستا رعایت اصول دادرسی منصفانه حیاتی و ضروری به نظر میرسد.» اما مشکل سیستم قضایی در ایران در آنجاست که این موارد ذکر شده، تنها در حد ح